PDF/A nedir, normal PDF’ten farkı ne?
PDF/A, yıllar sonra da aynı görünmesi gereken belgeler için tanımlanmış bir PDF alt kümesidir. Yazı tipleri dosyanın içindedir, dışarıya bağımlılık yoktur, parola ve çalıştırılabilir içerik yasaktır. Yeni proje yönetmeliğiyle yapı ruhsatı çizimlerinin teslim formatı oldu.
Kısa cevap
PDF/A, ISO 19005 standardıyla tanımlanan arşiv PDF’idir. Normal bir PDF’in yapabildiği bazı şeyleri bilerek yasaklar: gömülmemiş yazı tipi, parola, dış bağlantılı içerik, betik. Karşılığında bir garanti verir — dosya on yıl sonra, başka bir cihazda, başka bir programla açıldığında da bugünkü gibi görünür.
Her PDF/A bir PDF’tir, ama her PDF bir PDF/A değildir. Dosya adının sonu yine .pdf olur; farkı içindeki yapı ve kendini PDF/A olarak tanımlayan meta veri belirler.
5 Ağustos 2026 tarihli yönetmelikle yapı ruhsatı projelerinde 2B çizimlerin ve dokümanların PDF/A olarak teslimi zorunlu hâle geldi; kâğıttan taranmış PDF kabul edilmiyor. Takvim, kapsam ve teslim usulü dijital teslim rehberinde.
Normal PDF neden yetmiyor?
Sıradan bir PDF, görünüşünü tamamlamak için dışarıdaki şeylere yaslanabilir. En yaygın örnek yazı tipidir: dosya yalnızca yazı tipinin adını taşır ve açan bilgisayarda o yazı tipinin bulunacağını varsayar. Bulunmazsa program benzer bir tanesini koyar; antetteki yazılar kayar, ölçü rakamları çizginin üstüne biner.
Aynı sorun renklerde de vardır. Renk bilgisi cihaza göre tanımlanmışsa, bir ekranda doğru görünen pafta başka bir yazıcıda farklı basılır.
Bu tür sorunlar bugün küçük bir sıkıntıdır. Arşivde ise telafisi yoktur: dosyayı hazırlayan bilgisayar, yazı tipi ve program yıllar sonra artık ortada olmaz. PDF/A tam bu yüzden, gereken her şeyi dosyanın kendi içine koymayı şart koşar.
Ne zorunlu, ne yasak?
Sürüme göre ayrıntı değişir, ama çekirdek kurallar hepsinde aynıdır:
- Kullanılan tüm yazı tipleri dosyaya gömülür. Sistemde yüklü olduğu varsayılan yazı tipi olmaz.
- Renkler cihazdan bağımsız tanımlanır; dosya bir renk profili taşır.
- Parola ve şifreleme yasaktır. Açmak için parola isteyen bir PDF, PDF/A olamaz.
- JavaScript ve çalıştırılabilir içerik yasaktır.
- Dışarıdaki bir kaynağa bağlı görsel veya yazı tipi olamaz; her şey dosyanın içindedir.
- Dosya, kendisinin hangi PDF/A sürümüne uyduğunu meta verisinde beyan eder.
Parola yasağı proje dosyalarında sık gözden kaçar. Belgeyi korumak istiyorsan korumayı dosyaya değil, gönderdiğin yere koy: parolalı bir paylaşım bağlantısı PDF’in PDF/A olmasını bozmaz.
Hangi PDF/A?
Standardın dört bölümü var ve her biri bir öncekinin kısıtlarını biraz gevşetiyor:
| Sürüm | Yıl | Temeli | Çizimler için |
|---|---|---|---|
| PDF/A-1 | 2005 | PDF 1.4 | En katı olanı. Saydamlık ve katman kullanılamaz; çizimlerden üretilen PDF’lerde çoğu zaman sorun çıkarır. |
| PDF/A-2 | 2011 | PDF 1.7 | Saydamlığa, katmanlara ve daha verimli görsel sıkıştırmaya izin verir. Teknik çizimler için pratikte en uygun sürüm. |
| PDF/A-3 | 2012 | PDF 1.7 | PDF/A-2’nin üstüne, dosyanın içine başka türde dosya eklemeye izin verir. |
| PDF/A-4 | 2020 | PDF 2.0 | En yeni sürüm; çizim programlarındaki desteği henüz daha az. |
Sürümün yanındaki harf uyum düzeyidir. “b” görsel olarak birebir korunmayı garanti eder ve çizimler için yeterlidir. “a” buna ek olarak ekran okuyucuların izleyebileceği bir belge yapısı ister; “u” ise metnin aranabilir ve kopyalanabilir olmasını.
Yönetmelik metni sürüm veya düzey belirtmiyor, yalnızca PDF/A diyor. Bakanlığın bu konuda kılavuz yayımlayacağı yönetmelikte yazılı; yayımlandığında esas o alınmalı. O zamana kadar çizimler için PDF/A-2b güvenli bir başlangıçtır.
Çizimden PDF/A çıkarmak
Önce ölçekli PDF’i doğru çıkar; PDF/A’ya dönüştürmek ölçeği düzeltmez, yalnızca var olanı korur. Paftadan bas, kâğıt boyutunu paftayla eşle, “sayfaya sığdır”ı kapalı tut.
Sonra iki yoldan biri:
- Programın PDF çıktı ayarlarında PDF/A seçeneği varsa doğrudan onu seç. Çizim programlarının çoğunda bu seçenek sürüme göre değişir; baskı veya dışa aktarma penceresindeki gelişmiş ayarlara bak.
- Seçenek yoksa normal PDF çıkar ve bir PDF düzenleyiciyle PDF/A olarak kaydet. Adobe Acrobat Pro’da bu, arşivlenebilir PDF olarak kaydetme ya da Preflight aracındaki PDF/A dönüştürme profilleriyle yapılır.
Metin belgeleri — rapor, hesap, şartname — için iş daha kolay. Microsoft Word ve LibreOffice’in PDF dışa aktarma ayarlarında PDF/A kutusu bulunur; işaretleyip kaydetmek yeterlidir.
Taranmış bir belgeyi PDF/A’ya dönüştürmek teknik olarak mümkündür, ama yönetmelik taranmış PDF’i kabul etmiyor. Belgenin aslı dijitalse aslından üret.
Gerçekten PDF/A mı?
Acrobat Reader bir PDF/A dosyası açtığında üstte, belgenin PDF/A standardına uygun olduğunu ve salt okunur açıldığını söyleyen bir şerit gösterir. Bu şerit bir doğrulama değildir: yalnızca dosyanın kendisi hakkında beyan ettiğini okur. Uymadığı hâlde uyduğunu söyleyen dosyalar vardır.
Gerçek doğrulama için dosyanın içi taranmalı:
- Acrobat Pro’daki Preflight aracı, seçilen PDF/A profiline göre dosyayı denetler ve uymayan her kalemi tek tek listeler.
- veraPDF, PDF/A doğrulaması için geliştirilmiş açık kaynaklı ve ücretsiz bir araçtır. Arşiv kurumlarının referans aldığı doğrulayıcılardan biridir.
En sık çıkan hatalar gömülmemiş bir yazı tipi, renk profili eksikliği ve PDF/A-1 seçildiğinde saydam katmanlardır. Çoğu, dönüştürmeyi PDF/A-2 profiliyle tekrarlayınca kendiliğinden düzelir.
Göndermeden önce
- Her pafta ayrı bir dosya mı, adları paftanın kendisiyle uyumlu mu?
- Doğrulayıcıdan hatasız geçti mi? Reader’daki şerit yeterli değil.
- Dosyada parola var mı? Varsa PDF/A değildir; korumayı paylaşım bağlantısına taşı.
- Ölçek hâlâ doğru mu? Bilinen bir mesafeyi dönüştürmeden sonra da ölç.
- Belge taranmış değil, dijital aslından mı üretildi?
Yazı tiplerinin gömülmesi dosyaları biraz büyütür, paftaların ayrılması da dosya sayısını artırır. kaydet.me ile tek bağlantıda 50 dosyaya ve toplam 2 GB’a kadar gönderebilir, bağlantıya parola koyabilirsin — PDF’lerin kendisine dokunmadan.