Çizimde Türkçe karakterler neden bozulur? ð, þ, ý ve soru işaretleri

Belirtiye göre teşhis

Önce ne gördüğüne bak. Harfin yerine ne geldiği, sorunun nerede olduğunu neredeyse kesin olarak söyler:

ð, þ, ý: kod sayfası sorunu

Eski programlar her harfi tek bir baytla saklar ve hangi baytın hangi harf olduğunu bir kod sayfası belirler. Türkçe Windows 1254 numaralı kod sayfasını, Batı Avrupa dilleri 1252’yi kullanır. İkisi neredeyse aynıdır; yalnız altı yerde ayrılırlar ve o altı yerin hepsi Türkçe harftir:

Teşhisin anahtarı bu tablo: ç, ö ve ü iki kod sayfasında da aynı yerde durduğu için sağlam kalır. Bir metinde “Görünüþ” ya da “Kat Planý” görüyorsan, dosya bozuk değildir; Türkçe yazılmış metin Batı Avrupa kod sayfasıyla okunuyordur.

AutoCAD 2007 ve sonrasının dosya biçimi metni Unicode olarak saklar, yani her harfin kendi numarası vardır ve kod sayfası karışmaz. Sorun, AutoCAD 2004 ve daha eski biçimlerde kaydedilmiş çizimlerde, eski DXF’lerde ve Türkçe harfleri Batı Avrupa harflerinin yerine çizen eski “Türkçeleştirilmiş” yazı tiplerinde ortaya çıkar. Hangi biçimin ne zaman değiştiği sürüm uyumsuzluğu rehberinde.

Çözüm sırasıyla:

1. Dosyayı gönderenden, çizimi kendi bilgisayarında açıp AutoCAD 2007 veya daha yeni bir biçimde kaydederek yeniden göndermesini iste. Metin onun bilgisayarında doğru görünüyorsa, yeni biçime kaydedince doğru hâliyle Unicode’a çevrilir.
2. Bu mümkün değilse FIND komutuyla altı harfi tek tek değiştir: ð → ğ, Ð → Ğ, þ → ş, Þ → Ş, ý → ı, Ý → İ. Bul ve Değiştir penceresinin seçeneklerinde blok nitelik değerlerini ve ölçü yazılarını da işaretle, yoksa antet ve ölçüler atlanır.
3. Değiştirdikten sonra çizimi 2007 veya daha yeni bir biçimde kaydet ki sorun bir sonraki alıcıda tekrar etmesin.

Dikkat: değiştirmeyi yalnız Türkçe metinde yap. Çizimde gerçekten İzlandaca ya da Danca bir ð bulunması pek olası değildir, ama bir firma adında veya ithal bir ürün kodunda Ý veya þ bulunabilir.

Soru işaretleri: yazı tipinde harf yok

Harfin yerinde soru işareti, boşluk ya da kutu görüyorsan kod sayfası doğrudur ama kullanılan yazı tipinde o harf çizilmemiştir. AutoCAD’in kendi SHX yazı tipleri harf harf çizilmiş vektör dosyalarıdır ve eski ya da ofise özel SHX’lerin çoğunda ğ, ş, ı yoktur.

Yazı tipi karşı tarafta hiç yüklü değilse durum biraz farklı görünür: AutoCAD eksik SHX’in yerine FONTALT sistem değişkenindeki yedek yazı tipini koyar. Metin okunur ama genişlikler değişir, satırlar kutusundan taşar. Hangi yazı tiplerinin çizimle birlikte gönderilmesi gerektiği teslim öncesi kontrol rehberinde.

Kalıcı çözüm, Türkçe harfleri içeren bir yazı tipine geçmek: ya Türkçe karakterli bir SHX sürümü ya da Arial, Calibri gibi Windows’la gelen bir TrueType yazı tipi. Metin stilini değiştirmek, o stili kullanan bütün metinleri tek seferde düzeltir.

Yazı tipini değiştiremiyorsan ve tek bir harf eksikse, çok satırlı metinde (MTEXT) harfi Unicode numarasıyla yazabilirsin. Bu yalnız yazı tipinde o harf varsa işe yarar; yoksa yine soru işareti çıkar.

Çizimde doğru, PDF’te bozuk

Çizim senin ekranında doğru, ama gönderdiğin PDF karşı tarafta bozuk açılıyorsa sorun PDF’tedir: yazı tipi dosyanın içine gömülmemiştir. PDF yalnızca yazı tipinin adını taşır, açan bilgisayar o yazı tipini bulamazsa benzerini koyar ve Türkçe harfler ilk kaybolan şeydir.

Kontrol etmek kolay: PDF’i Acrobat Reader’da aç, Dosya > Özellikler penceresinin Yazı Tipleri sekmesine bak. Her yazı tipinin yanında “Gömülü” ya da “Gömülü Alt Küme” yazmalı. Yazmıyorsa PDF’i yazı tiplerini gömen ayarla yeniden çıkar.

Arşiv veya resmî teslim için çıkarıyorsan PDF/A seç: standart, yazı tiplerinin gömülmesini zorunlu kılar ve bu sorunu kökünden kapatır. Ayrıntılar PDF/A rehberinde.

Dosya adlarındaki ü ve ├╝

Bu sefer bozuk olan çizim değil, dosyanın adıdır. “Görünüş.dwg” zip’ten “Görünüş.dwg” ya da “G├Âr├╝n├╝┼ş.dwg” olarak çıkıyorsa, zip programı adları bir kodlamayla yazmış, açan program başka bir kodlamayla okumuştur. Her Türkçe harf iki anlamsız karaktere dönüşür.

Çizimin içi sağlamdır, ama adı bozulan dosya başka sorunlar doğurur: harici referanslar dosyayı adıyla aradığı için bağlantılar kopar, aynı paketi açan iki kişi farklı adlar görür.

En sağlam çözüm, teslim edilen dosya adlarında Türkçe karakter ve boşluk kullanmamaktır: “Gorunus_A-101.dwg” her sistemde aynı açılır. Adı değiştiremiyorsan zip’i 7-Zip gibi adları Unicode olarak yazan bir programla hazırla, ya da dosyaları zip’lemeden gönder.

Ofiste kalıcı çözüm

Bu sorunların hepsi bir kez kurulan birkaç alışkanlıkla ortadan kalkar:

• Çizimleri AutoCAD 2007 veya daha yeni bir biçimde kaydet ve gönder. 2004 ve öncesine yalnız karşı taraf açıkça isterse in.
• Ofis şablonundaki metin stillerinde Türkçe harfleri içeren yazı tipleri kullan; “Türkçeleştirilmiş” eski SHX’leri şablondan çıkar.
• PDF’leri yazı tipleri gömülü çıkar; teslim için PDF/A kullan.
• Dosya adlarında Türkçe karakter ve boşluk kullanma.
• Eski bir arşiv çizimini açtığında ð, þ, ý görürsen bul-değiştir ile düzelt ve yeni biçimde kaydet; sorunu bir sonraki kişiye devretme.

Göndermeden önce son kontrol için çizimi kendi klasöründen değil, karşı tarafa gidecek paketten aç: zip’i başka bir yere çıkar, dosya adlarına ve metinlere oradan bak. kaydet.me ile dosyaları zip’lemeden, tek tek seçerek de aynı bağlantıda gönderebilirsin.