Çizim karşı tarafta neden eksik açılır? Xref, yazı tipi ve kalem tablosu
Bir DWG çoğu zaman tek başına bir çizim değildir. Harici referanslar, yazı tipleri, kalem tabloları ve altlık görseller ayrı dosyalarda durur ve çizim onları yalnız adıyla anar. Ana dosyayı tek başına gönderirsen karşı taraf boş çerçeve, bozuk yazı ve yanlış kalınlıkla basılmış bir pafta görür.
Kısa cevap
Çizim, kendisine bağlı dosyaların içeriğini taşımaz; yalnız nerede olduklarını bilir. Senin bilgisayarında o dosyalar yerindedir, karşı tarafta değildir.
En güvenli yol AutoCAD’in eTransmit komutudur: çizimi ve bağlı olduğu her şeyi tek bir klasör veya zip hâlinde toplar. Komutu kullanmıyorsan üç şeyi elle kontrol et: harici referanslar, yazı tipleri ve kalem tabloları.
Harici referanslar neden kopar?
Harici referans (xref), başka bir DWG’yi çizimine kopyalamadan göstermenin yoludur. Mimari altlık, vaziyet planı, antet sık kullanılan örneklerdir. Çizim, referansın içeriğini değil dosya yolunu saklar; her açılışta o yola gidip dosyayı okur.
Dosya bulunamazsa AutoCAD çizimi yine açar, ama referansın yerinde yalnız dosya yolunu gösteren bir yazı durur. Harici Referanslar (External References) paletinde de durumu “Not Found” olarak görünür. Karşı tarafın “çizim boş geldi” demesinin en yaygın sebebi budur.
Yolun nasıl saklandığı, dosyanın taşındığında bulunup bulunamayacağını belirler:
- Tam yol: C:\Projeler\2026\Altlik.dwg gibi. Başka bir bilgisayarda aynı klasör yoksa referans kopar.
- Göreli yol: ..\Altlik.dwg gibi, ana çizime göre konum. Klasör yapısını koruyarak gönderirsen karşı tarafta da çalışır.
- Yolsuz: yalnız dosya adı. AutoCAD önce ana çizimin klasörüne bakar; hepsini aynı klasöre koyarsan çalışır.
Palette her referansın kayıtlı yolunu görebilir ve yol türünü değiştirebilirsin. Teslim için göreli yol ya da yolsuz referans kullan.
Ekleme mi, bindirme mi?
Xref iki biçimde eklenir ve fark ancak iç içe referanslarda ortaya çıkar. Ekleme olarak bağlanan bir referans, senin çizimini referans alan başka bir çizime de taşınır. Bindirme olarak bağlanan referans ise yalnız senin çiziminde görünür; bir üst çizime geçmez.
| Ekleme (Attach) | Bindirme (Overlay) | |
|---|---|---|
| Senin çiziminde | Görünür | Görünür |
| Seni referans alan çizimde | Görünür | Görünmez |
| Döngüsel referans | Sorun çıkarabilir | Sorun çıkarmaz |
| Ne zaman | Altlık zincirin sonuna kadar gitmeliyse | Altlık yalnız senin çalışman için gerekliyse |
Sorun şöyle yaşanır: statik müellifi mimari altlığı bindirme olarak bağlamıştır. Mimar, statik çizimi kendi dosyasına referans olarak aldığında altlık gelmez ve bunun bir hata olup olmadığı anlaşılmaz. Bindirme bilinçli bir tercihse sorun değildir, ama karşı tarafa söylenmelidir.
Bağla ya da birlikte gönder
Referansları göndermenin iki yolu var.
Birlikte göndermek: referans dosyaları ayrı kalır, karşı taraf güncel altlığı sonradan değiştirebilir. Proje hâlâ çalışılıyorsa ve karşı taraf da çizim üzerinde çalışacaksa doğru olan budur.
Bağlamak: referansın içeriği ana çizime kalıcı olarak kopyalanır ve dış dosyaya bağımlılık biter. Bağlama türü Bind seçilirse referansın katman adları başına dosya adı ve $0$ eki alır, böylece çakışma olmaz; Insert seçilirse katmanlar ana çizimin katmanlarıyla birleşir. Teslim edilen son hâl ya da onaya giden çizim için bağlamak daha güvenlidir.
Bağlanmış bir çizim büyür ve referansın sonraki güncellemelerini almaz. Bu yüzden bağlamayı özgün çizimde değil, gönderilecek kopyada yap.
Yazı tipleri
Çizimdeki metin stilleri de yazı tipinin kendisini değil adını saklar. AutoCAD iki tür yazı tipi kullanır: kendi SHX yazı tipleri ve Windows’un TrueType yazı tipleri.
Eksik bir SHX yazı tipi, FONTALT sistem değişkeninde tanımlı yedek yazı tipiyle değiştirilir; bu varsayılan olarak simplex.shx’tir. Eksik bir TrueType yazı tipinin yerine de işletim sistemi benzer bir yazı tipi koyar. İki durumda da genişlikler değişir: metinler kutularından taşar, antet satırları üst üste biner, ölçü yazıları çizginin üstüne çıkar.
Türkçe karakterler ayrı bir tuzaktır. Eski SHX yazı tiplerinin çoğunda ğ, ş, ı gibi harfler yoktur ve bunlar soru işareti ya da boşluk olarak görünür. Metin gönderen tarafta doğru görünüyorsa, bunun sebebi orada Türkçe karakterli bir sürümün yüklü olmasıdır.
Ofise özel bir yazı tipi kullanıyorsan onu çizimle birlikte gönder. Ticari yazı tiplerinde dikkat: çoğunun lisansı dosyanın başkasına verilmesine izin vermez. Bu durumda teslim çiziminde yaygın bir yazı tipine geçmek ya da PDF’te yazı tipini gömmek daha doğrudur.
Kalem tabloları
Çizgi kalınlıkları ve baskı renkleri kalem tablolarında tanımlıdır ve bunlar da çizimin içinde değil, ayrı dosyalardır. Çizimin pafta ayarı yalnız hangi tabloyu kullandığını söyler.
- CTB, renge bağlı tablodur: her çizim rengi bir kalınlığa ve baskı rengine karşılık gelir. Türkiye’deki ofislerde en yaygın olanı budur.
- STB, adlandırılmış tablodur: kalınlık, nesneye veya katmana verilen bir stil adıyla belirlenir.
Tablolar AutoCAD’in Plot Styles klasöründe durur; STYLESMANAGER komutu bu klasörü doğrudan açar, göndereceğin dosyayı oradan alabilirsin.
Karşı tarafta tablo yoksa AutoCAD tabloyu bulamaz ve çizimi atamasız basar. Ekranda her şey doğru görünür, çıktıda kesit çizgisi ile tesisat çizgisi aynı kalınlıkta çıkar. Karşı taraf baskı alacaksa CTB veya STB dosyasını mutlaka ekle. Kalınlıkların doğru çıktığını kendin görmek için ölçekli PDF çıkarıp kontrol et.
eTransmit ile tek pakette toplamak
eTransmit, çizimin bağlı olduğu dosyaları bulup tek bir pakette toplar. Komut satırına ETRANSMIT yazarak açılır. AutoCAD farklı bir dilde kuruluysa ve komut adları çevrilmişse, başına alt çizgi koyup _ETRANSMIT yazmak komutu çalıştırır.
Pencere, pakete girecek dosyaları ağaç hâlinde gösterir. Burada eksik olanlar da görünür: listede bulunamayan bir referans varsa göndermeden önce fark edersin. Ayarlarda dikkat edilecekler:
- Paket türü olarak zip veya klasör seç. Kendi kendini açan çalıştırılabilir paket seçme; birçok e-posta ve güvenlik yazılımı bu dosyaları engeller.
- Yazı tiplerini dahil et seçeneğini aç, lisans durumunu yukarıdaki notla birlikte değerlendir.
- Dosya yolu seçeneğinde, klasör yapısını koruyan ya da tüm dosyaları tek klasöre koyan seçeneği kullan. Tek klasör en az sorun çıkaranıdır.
- Harici referansları bağla seçeneği, gönderilen kopyada referansları bağlar; özgün çizimine dokunmaz.
- Karşı tarafta eski bir AutoCAD varsa paketi o sürümde kaydetme seçeneğini kullan. Sürüm uyumsuzluğunu ayrı rehberde anlattık.
eTransmit bir de rapor dosyası üretir: pakete neyin girdiğini ve neyin bulunamadığını listeler. Karşı taraf “şu eksik” derse ilk bakılacak yer burasıdır.
Revit’te de bağlı modeller aynı mantıkla çalışır ve Autodesk Revit için de bir eTransmit aracı sunar.
Gözden kaçan diğer bağlılar
Xref, yazı tipi ve kalem tablosu en sık unutulanlardır ama tek bağlı dosya bunlar değildir:
- Görsel altlıklar: çizime eklenmiş JPG veya PNG haritalar, taranmış eski paftalar, logolar.
- PDF, DWF ve DGN altlıkları: çizime referans olarak eklenmiş başka formatta paftalar.
- Veri bağlantıları: çizimdeki bir tabloyu besleyen Excel dosyası.
- Nokta bulutları: lazer taramasından gelen, çoğu zaman çizimden kat kat büyük dosyalar.
Hepsi Harici Referanslar paletinde listelenir. Göndermeden önce paleti açıp tek tek bakmak, eTransmit kullanmasan bile en hızlı kontroldür.
Göndermeden önce
- Harici Referanslar paletinde “Not Found” durumunda bir dosya var mı?
- Referanslar göreli yolla mı, yoksa senin bilgisayarına özel tam yolla mı bağlı?
- Bindirme olarak bağlanmış bir referans varsa karşı taraf bunu biliyor mu?
- Özel veya Türkçe karakterli bir yazı tipi kullanıldıysa pakette mi?
- CTB veya STB dosyası pakette mi?
- Görsel, PDF altlığı veya Excel bağlantısı var mı?
En güvenilir kontrol paketi kendin açmaktır: zip’i başka bir klasöre çıkar, çizimi oradan aç. Senin bilgisayarında her şey yerinde olduğu için çizimi özgün klasöründen açmak eksikleri göstermez.
Paket hazır olduğunda tek dosya olarak gönderebilirsin. kaydet.me ile zip’i ya da klasördeki tüm dosyaları tek bağlantıda, toplam 2 GB’a kadar yollayabilirsin; bağlantıyı kendin açıp neyin gittiğini görebilirsin.